ΣΚΑΘΑΡΟΜΑΧΙΑ

Αναδημοσιεύω ένα ποίημα δκό μ, που δεν είχε καμιά αιτία να δημοσιευτεί αρχικά:

Πηγή εικόνας εδώ

ΣΚΑΘΑΡΟΜΑΧΙΑ

Ενα σκαθάρι πονηρό

έφαγ΄όλο το φυτό.

Το ψέκασα μια χαραυγή

και δεν ξανάκανε παιδί.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ "ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ" ΣΤΟ ΛΟΓΟ;

Πηγή εικόνας εδώ

Ἀρεταὶ δὲ λόγου εἰσὶ πέντε,

Ἑλληνισμός,

σαφήνεια,

συντομία,

πρέπον,

κατασκευή.

Ἑλληνισμὸς μὲν οὖν ἐστι φράσις ἀδιάπτωτος ἐν τῇ τεχνικῇ καὶ μὴ εἰκαίᾳ συνηθείᾳ (σωστή σύνταξη και όχι κοινότυπο περιεχόμενο)

σαφήνεια δέ ἐστι λέξις γνωρίμως παριστᾶσα τὸ νοούμενον.

συντομία δέ ἐστι λέξις αὐτὰ τὰ ἀναγκαῖα περιέχουσα πρὸς δήλωσιν τοῦ πράγματος.

πρέπον δέ ἐστι λέξις οἰκεία τῷ πράγματι.

κατασκευὴ δὲ λέξις ἐκπεφευγυῖα τὸν ἰδιωτισμόν.

Ὁ δὲ βαρβαρισμὸς ἐκ τῶν κακιῶν λέξις ἐστὶ παρὰ τὸ ἔθος τῶν ευδοκιμούντων Ἑλλήνων,

σολοικισμὸς δέ ἐστι λόγος ἀκαταλλήλως συντεταγμένος.

Διογένης Λαέρτιος

Μένιππος. Φοίνικας, δούλος, φιλόσοφος και τοκογλύφος.

πηγή εικόνας:

O Μένιππος (3ος αιώνας π.Χ) ήταν κυνικός φιλόσοφος και σατιρικός συγγραφέας που γεννήθηκε στα Γάδαρα της Συρίας (Μένιππος εκ Γαδάρων). Η Μενίππεια σάτιρα έμεινε ονομαστή.

Αντάξιο επιτάφιο της σατιρικής του φύσης του έγραψε ο Διογένης Λαέρτιος.

Διογένης Λαέρτιος

 «Μένιππος. Και αυτός κυνικός ήταν, από γεννησιμιού του Φοίνικας και σκλάβος, όπως λέει ο Αχαϊκός στα «Ηθικά». Ο Διοκλής λέει πως ο αφέντης του ήταν Πόντιος και τον έλεγαν Βάτωνα. Κατόρθωσε δε πληρώνοντας γερά να γίνει και Θηβαίος. *

Δεν έγραψε και κάτι σπουδαίο. Τα βιβλία του είναι για γέλια, και μοιάζουν κάπως με αυτά του Μελέαγρου, που ήταν σύγχρονός του.

Γράφει δε ο Έρμιππος πως έγινε τοκογλύφος και έτσι του άρεσε να τον λένε. Δάνειζε τους καραβοκύρηδες με ενέχυρο και έτσι μάζεψε μπόλικα χρήματα.

Στο τέλος τα βαρέθηκε όλα, τον έπιασε μελαγχολία και πήγε και κρεμάστηκε. κι εμείς τον κοροϊδέψαμε έτσι:

-Φοίνικα γενιά, σκύλος Κρητικός

τοκογλύφος τ’ όνομά του

κάπως έτσι γνώρισα τον Μένιππο.

Κάποτε πήγε και χώθηκε στη Θήβα

και πέταξε τα πάντα, γιατί δεν κατάλαβε τι θα πει να είσαι σκύλος (κυνικός φιλόσοφος)

και κρεμάστηκε μόνος του.-

Μερικοί δε λένε πως τα βιβλία του δεν τα έγραψε αυτός αλλά είναι του Διονύσιου και του Ζώπυρου από την Κολοφώνα, οι οποίοι τα έγραψαν για πλάκα και του τα έδωσαν γιατί αυτός μπορούσε να τα πουλήσει πιο εύκολα.» **

(μετάφραση Δημήτρης Σκουρτέλης)

------------

* Μην ξεχνάμε πως ο Κάδμος ο ιδρυτής της Θήβας ήταν και αυτός Φοίνικας.

**Γεννημένοι έμποροι και τοκογλύφοι οι Φοίνικες…

Όπως είπαμε, τα έργα του δεν έχουν σωθεί. Παραθέτουμε δυο διαλόγους του Λουκιανού που (και πάλι) σατιρίζουν τον Μένιππο, και υποθέτουμε πως μιμούνται και τον τρόπο έκφρασής του:

(δεν λέω την λέξη «γραφή» διότι μιλάω Ελληνικά ακόμη, και ο Λουκιανός δε νομίζω να μιμήθηκε την γραμματοσειρά του, τον γραφικό του χαρακτήρα ή το Φοινικικό αλφάβητο)

Ο Μενίππου και Χείρωνος διάλογος

του Λουκιανού

«MΕΝ. Ήκουσα, Χείρων, πως ενώ ήσουν θεός επιθύμησες ν΄αποθάνεις.

ΧΕΙΡ. Αλήθεια είναι αυτό που άκουσες, Μένιππε, και καθώς βλέπεις απέθανα αν και θα μπορούσα να είμαι απέθαντος.

ΜΕΝ. Τι έπαθες και σου ήρθε έτσι αυτός ο έρωτας στο θάνατο που για τους ανθρώπους είναι ανεπιθύμητος;

ΧΕΙΡ. Θα πω σε σένα γιατί δεν είσαι κανένας ανόητος . Λοιπόν επιθύμησα το θάνατο γιατί δεν εύρισκα πια κανένα θέλγητρο στην αθανασία.

ΜΕΝ. Δεν σου ήταν ευχάριστο να ζης και να βλέπεις το φως;

ΧΕΙΡ. Όχι, Μένιππε. γιατί κατά τη γνώμη μου το ευχάριστο βρίσκεται στην ποικιλία και όχι στη μονοτονία . Εγώ δε με το να ζω στον αιώνα τον άπαντα και να απολαμβάνω τα ίδια και τα ίδια : ηλίου, φωτός, τροφής, ενώ οι εποχές έρχονταν και παρέρχονταν πάντα όμοιες και τα φυσικά φαινόμενα ήταν πάντα στον καιρό τους τα ίδια σαν ν΄ ακολουθούσαν το ένα το άλλο μπούχτισα απ΄όλα αυτά. Γιατί η ευχαρίστηση δεν υπάρχει στο να απολαμβάνει κανείς πάντα τα ίδια πράγματα, αλλά και στο να μην έχει κανείς μερικά απ΄αυτά.

ΜΕΝ. Σωστά μιλάς, Χείρων. Δεν μου λες τώρα που σου φαίνεται η εδώ στον Άδη κατάσταση αφού την προτίμησες και ήρθες εδώ;

ΧΕΙΡ. Δεν τη βρίσκω άσχημη. γιατί η ισότητα είναι απόλυτα κοινή και δεν υπάρχει καμιά διαφορά αν αυτό γίνεται στο σκοτάδι ή στο φως. Εξάλλου ούτε διψάει κανείς εδώ όπως επάνω ούτε πεινάει, αλλά από όλες αυτές τις ανάγκες είμαστε απαλλαγμένοι.

ΜΕΝ. Πρόσεξε, Χείρων, μήπως βρεθείς σε αντίφαση με τον εαυτό σου και και για τα εδώ τα ίδια που είπες και για τα επάνω.

ΧΕΙΡ. Πως το λες αυτό;

ΜΕΝ. Να, αν τον καιρό που ζούσες το να γίνονται πάντα όλο τα ίδια και τα ίδια σ΄έκαναν να βαρεθείς τη ζωή σου και τα εδώ επειδή είναι τα ίδια μπορούν επίσης να σε κάμουν να βαρεθείς και τότε θ΄αναγκασθείς να ζητήσεις ν΄αλλάξεις κατάσταση και απ΄ εδώ να πας αλλού, πράγμα που μου φαίνεται αδύνατον.

ΧΕΙΡ. Τι πρέπει λοιπόν κανείς, Μένιππε, να κάνει;

ΜΕΝ. Είμαι της γνώμης πως πρέπει να κάνεις εκείνο που λένε πως κάνει ο κάθε φρόνιμος άνθρωπος: Το να αρκείσαι και να μένεις ευχαριστημένος με ό,τι έχεις και τίποτα απ΄ αυτά δεν το νομίζεις ανυπόφορο.

Χάρωνος και Μενίππου (του ίδιου)

«ΧΑΡ. Πλήρωσέ μου το ναύλο, βρε καταραμένε.

ΜΕΝ. Φώναζε όσο θέλεις, Χάρων, αν σ΄ αρέσει να φωνάζεις.

ΧΑΡ. Πλήρωσέ μου τον κόπο μου, σου λέω, μια που σε πέρασα.

ΜΕΝ. Από εκείνον που δεν έχει δεν θα πάρεις τίποτα.

ΧΑΡ. Μα υπάρχει κανείς που να μην έχει ένα οβολό;

ΜΕΝ. Αν υπάρχει κανένας άλλος δεν ξέρω. Εγώ όμως δεν έχω.

ΧΑΡ. Τζάμπα λοιπόν έκαμες το ταξίδι;

ΜΕΝ. Ο Ερμής θα σου πληρώσει το ναύλο μου, αυτός που με παρέδωσε σε σένα.

ΕΡΜ. Καλά, μα το Δία, την έπαθα, αν υποχρεωθώ να πληρώνω (και τα ναύλα) των πεθαμένων.

ΧΑΡ. Δεν θα σ΄αφήσω να μου ξεφύγεις (Μένιππε).

ΜΕΝ. Αν θέλεις (να σε πληρώσω), τράβηξε έξω το πέραμα και περίμενε. Μα αφού δεν έχω, πως θα πληρώσω.

ΧΑΡ. (Μα δεν μου λες) δεν ήξερες πως έπρεπε να πληρώσεις ναύλο;

ΜΕΝ. Το ήξερα, αλλά δεν είχα. Έπρεπε λοιπόν γι΄ αυτό και να μην πεθάνω;

ΧΑΡ. Μόνο λοιπόν εσύ (από όλους τους πεθαμένους) θα καυχιέσαι πως ταξίδεψες τζάμπα;

ΜΕΝ. Όχι τζάμπα, φίλε μου, γιατί και νερά έβγαλα (από το καϊκι) και κουπί τράβηξα και ήμουν ο μόνος από τους επιβάτες σου που δεν έκλαιγα.

ΧΑΡ. Αυτά δεν αξίζουν τίποτα για τον περαματάρη. Πρέπει να πληρώσεις τον οβολό, γιατί δεν μπορεί να γίνει αλλοιώς.

ΜΕΝ. (Αν είναι έτσι) φέρε με λοιπόν πάλι στη ζωή.

ΧΑΡ. Αστειεύεσαι· για να με τσακίσει στο ξύλο ο Αιακός!

ΜΕΝ. Έ, τότε άφησέ με ήσυχο.

ΕΡΜ. Δεν γνωρίζεις, Χάρων, ποιόν άνθρωπο είχες στο καΐκι σου; Είχες έναν πραγματικά ελεύθερο, που για τίποτα δεν τον μέλει. Αυτός είναι ο Μένιππος».

Δημήτρης Σκουρτέλης

πηγή των διαλόγων:

εδώ

και εδώ

Δημοσιεύεται και στο:

cantus firmus

Περιοδικό Τέχνης και Λόγου

Ευήμερος ο Μεσσήνιος

Ο  Ασιάτης Σαβάζιος, ένας από τους πολλούς Διονύσους

Ο Ευήμερος ο Μεσσήνιος ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος της Κυρηναϊκής Σχολής, φίλος του βασιλιά Κασσάνδρου (311-298 π.Χ.) Έζησε στη Μακεδονία και αργότερα στην Αλεξάνδρεια. Στο έργο του "Ιερή Αναγραφή" διατύπωσε τη θεωρία που έγινε γνωστή ως Ευημερισμός, δηλαδή τη θεωρία ότι οι θεοί ήταν κάποτε άνθρωποι με σημαντική δράση που στη συνέχεια θεοποιήθηκαν.

Η θεωρία αυτή παρουσιάστηκε ως εξιστόρηση ενός εξερευνητικού ταξιδιού. Με παραγγελία του Κασσάνδρου, ταξίδεψε στην (φανταστική) νήσο Παγχαία του Περσικού Κόλπου. Οι κάτοικοι ήταν Κρητικοί που μεταφέρθηκαν εκεί με εντολή του ίδιου του Δία, και ζούσαν με καθεστώς κοινοκτημοσύνης. Εκεί είδε οικοδομές και ναούς αρχαιότατους, μεγαλοπρεπείς, αφιερωμένους στους θεούς, γι’ αυτό και η νήσος ήταν «Ιερά των Θεών». Εκεί υπήρχε ένας ψηλός λόφος και στην κορυφή του ιερό του Διός του Τριφυλίου. ¹ Την «αναγραφή» ο Ευήμερος τη διάβασε δήθεν, σε βωμό της Πανάρας, της πρωτεύουσας της Παγχαίας, και έγραφε ότι ο Ουρανός, ο Κρόνος και ο Ζεύς υπήρξαν βασιλιάδες του νησιού και θεοποιήθηκαν μετά τον θάνατό τους.

Όλα αυτά ανήκουν στο λογοτεχνικό είδος της “Ουτοπίας”, δηλαδή την αναφορά σε κάποιο φανταστικό μέρος όπου οι άνθρωποι ζουν ευτυχισμένα και με δικαιοσύνη. Αυτό το είδος αναπτύχθηκε στους χρόνους της παρακμής του Αρχαίου Κόσμου. Αλλά η “Ουτοπία” του Ευήμερου ξεπέρασε τα πλαίσια του απλού φανταστικού μυθιστορήματος και έγινε φιλοσοφικό και θεολογικό ρεύμα.

Εγκαινίασε την ερμηνευτική προσέγγιση των μύθων, την αναζήτηση δηλαδή ιστορικών πυρήνων σε αυτούς, έστω και με αυτόν τον απλοϊκό τρόπο, που σήμερα γίνεται επιστημονικά. Βέβαια, προσπάθειες εκλογίκευσης μερικών μύθων είχαν γίνει δειλά και πριν από αυτόν, αλλά δεν είχαν εκφραστεί σαν οργανωμένο σύστημα. ( για παράδειγμα, ο Πλάτων στον “Φαίδρο” γράφει πως η Ωρείθυια δεν απάχθηκε από τον θεό Βορέα, απλά παρασύρθηκε από τον άνεμο και σκοτώθηκε πέφτοντας σε ένα γκρεμό) Να προσθέσουμε πως η ίδια η Πυθία αποκάλεσε, αιώνες πριν, τον Λυκούργο "σχεδόν θεό". Το "δόγμα" του "Ευημερισμού" εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα, εφαρμόζεται σε όλες τις θρησκείες, και είναι σχεδόν συνώνυμο της αθεΐας. Ο ορθολογισμός του Διαφωτισμού υιοθέτησε τον Ευημερισμό ως πρότυπο κριτικής της θρησκείας.

Η θεωρία του Ευήμερου μεταφράστηκε από τον Κόιντο Έννιο (Quintus Ennius, 239 - περ. 169 π.Χ.) στα λατινικά, και προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις ιερέων και φιλοσόφων: Ο Πλούταρχος στο έργο του “Περί Ίσιδος και Οσίριδος” τον αποκαλεί άθεο. Άθρησκο τον αποκαλούν και οι Αιλιανός και Κικέρων. Αλλά και ορισμένοι Πατέρες της Εκκλησίας έχουν την ίδια γνώμη: «αλαζόνα και άθεο» τον αποκαλεί στον δεύτερο «Προτρεπτικό» λόγο του ο Κλήμης Αλεξανδρεύς, αν και υιοθετεί αρκετά από αυτόν.

Το έργο του Ευήμερου αντικατοπτρίζει τις τεράστιες αλλαγές που συνέβησαν σε κάθε τομέα της ανθρώπινης ζωής κατά την ελληνιστική περίοδο αλλά και τις θεολογικές αναζητήσεις της εποχής.

Δεν ξέρουμε, όμως, αν ο Ευήμερος είχε σα στόχο του τα παραπάνω. Η θεωρία του είχε πολύ πιο πρακτικές εφαρμογές. Συγκεκριμένα, να εξασφαλιστούν θεολογικά οι λεγόμενοι «Επίγονοι» του Αλεξάνδρου, οι βασιλείς της Ελληνιστικής περιόδου, οι οποίοι προσπάθησαν (και πέτυχαν) να αναγορευθούν επίγειοι θεοί. Έτσι θέλησαν να δημιουργήσουν στο εξής μία διαφορετική μυθολογία και «παράδοση», που, να δικαιώνει αυτήν τους την προσπάθεια. Γι αυτό άλλωστε, και ο Ευήμερος αν και κατηγορήθηκε, δεν καταδιώχθηκε ως “ασεβής” όπως τόσοι άλλοι φιλόσοφοι.

Ο Ευημερισμός λοιπόν, επηρέασε βαθύτατα τις μυθικές αφηγήσεις. Υποχρεωτικά, κάθε θεός απόκτησε πολλές ζωές, δηλαδή διασπάστηκε σε πολλούς θνητούς που διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον. Ο Διόδωρος Σικελιώτης απαριθμεί 3 Ηρακλήδες, 4 Διόνυσους κ.ο.κ. Ο Μάρκος Τούλιος Κικέρων «εμέτρησε» τελικά 5 Διονύσους, 4 Ήφαιστους, 5 Ερμήδες, 5 Απόλλωνες, 5 Αρτέμιδες, 3 Δίες... Ο Φοίνικας θεολόγος Σαγχουνιάθων έδωσε μια ανάλογη εξιστόρηση της Φοινικικής Μυθολογίας. (Λένε πως ήταν αρχαιότερος του Ομήρου αλλά αυτό αμφισβητείται βάσιμα) Το ίδιο έκανε και ο Αιγύπτιος Μανέθων για την Αιγυπτιακή Μυθολογία.

Οι Χριστιανοί Πατέρες είδαν την θεωρία του Ευημερισμού σαν μάννα εξ ουρανού. Την ασπάστηκαν και την... επέκτειναν σε υπερθετικό βαθμό, δείχνοντας με αυτήν πως πραγματικοί Ολύμπιοι θεοί δεν υπήρξαν ποτέ.

Γενικά, μπορούμε να πούμε πως ο Ευήμερος, κινούμενος ίσως από ταπεινά κριτήρια εξυπηρέτησης των βασιλιάδων της Ελληνιστικής περιόδου, ολοκλήρωσε τις παλιότερες αμφισβητήσεις για την μυθολογία, έκφρασε σημαντικές τάσεις της εποχής του, και υπήρξε ένας από τους μοχλούς της ανατροπής της αρχαίας θρησκείας.

Παράρτημα:

Παραθέτουμε μερικά δείγματα... Ευημερισμού:

«όσο για τον Απόλλωνα, ο μεν Αριστοτέλης πρώτο» [αναφέρει] «τον γιο του Ηφαίστου και της Αθηνάς –εδώ δεν είναι παρθένα η Αθηνά- ² δεύτερο τον Κρητικό του Κύρβαντα, τρίτο» [το γιό] «του Δία και τέταρτο τον Αρκάδα,» [το γιό] «του Σιληνού. Επιπλέον, αναφέρει τον Λίβυο,» [το γιό] «του Άμμωνα. Ο δε Δίδυμος ο γραμματικός, μας φέρνει και» [το γιό] «του Μάγνητος».³

«τον Ήφαιστον…» «…ως θεόν αυτόν μετά θάνατον εσεβάσθησαν. καλείσθαι δε αυτόν και Δία Μειλίχειον» «Ο δε Δαγών, επειδή εύρε σίτον και άροτρον, εκλήθη Ζευς Αρότριος»… «Ζεύς Βήλος»⁴ (Βαάλ) «Διός Βήλου»⁵

«Ο Δίας» /…/ «πήγε σχεδόν σε όλη την οικουμένη, και σκότωνε τους ληστές και τους ασεβείς, και εισηγούνταν την ισότητα και την Δημοκρατία».⁶

[Ο Διόνυσος] «μαζί του περιέφερε και στρατό /…/ και τιμωρούσε τους άδικους και ασεβείς ανθρώπους».⁷

«Αφού λένε όλοι πως ο Ηρακλής αγωνίστηκε στο πλευρό των Ολυμπίων θεών στον πόλεμο εναντίον των Γιγάντων, λένε πως δεν ταιριάζει με κανένα τρόπο να γέννησε η Γη τους γίγαντες την εποχή που οι Έλληνες λένε πως γεννήθηκε ο Ηρακλής, μια γενιά πριν τα Τρωικά»… «Σαν απόδειξη για το ότι υπήρχαν πολλοί Διόνυσοι, μεταξύ άλλων επιχειρούν να παρουσιάσουν αυτήν από την Τιτανομαχία. Αφού όλοι συμφωνούν πως ο Διόνυσος αγωνίστηκε στο πλευρό του Δία στον πόλεμο κατά των Τιτάνων, με κανένα τρόπο δεν γίνεται να λέμε πως η γενιά των Τιτάνων τοποθετείται στα χρόνια της Σεμέλης, ούτε και να βγάζουμε τον Κάδμο, το γιό του Αγήνορα παλιότερο από τους Ολύμπιους θεούς»⁸

-----------------------------------------------

1 Ε, από την Μεσσηνία ήταν, ας τιμήσει και το τοπικό όνομα του Δία στην Τριφυλία...

2 Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, λήμμα «Αθηνά»: «η ιδέα της παρθενίας της Αθηνάς δεν επεκράτει πάντοτε και απανταχού. Παρ’ Ομήρω δεν καλείται παρθένος» … «εν επισήμω δ’ εγγράφω» … «αναφαίνεται μόλις κατά το έτος 420 πΧ»

3 Κλήμης Αλεξανδρείας Προτρεπτικός προς Έλληνας ΙΙ σελ. 30. Ο παπάς αυτός, αν και αντίθετος με την αρχαία θρησκεία, είναι πάντα ακριβής, όπου μπορεί να διασταυρωθεί με άλλους αρχαίους συγγραφείς. Είναι μάλιστα πολύτιμη πηγή, όταν αναφέρει στοιχεία που δεν βρίσκονται αλλού.

4 Ευσέβιος Καισαρείας, Ευαγγελική προπαρασκευή, Α΄, ια΄, σελ.38 κ. έ.

5 Ηρόδοτος, Κλειώ, 181

6 Διόδωρος Σικελιώτης, Ε΄, 71.

7 Διόδωρος Σικελιώτης, Δ΄, 2.

8Διόδωρος Σικελιώτης, Α΄, 24 και Γ΄, 74



------
Δημοσιεύεται και εδώ: 

cantus firmus

Περιοδικό Τέχνης και Λόγου

Κραυγάστωρ αδάμαστος!!!

Ποιος είναι ο αδάμαστος κραυγάστωρ;  

(Craugastor adamastus)

Ένας βάτραχος της οικογένειας των... κραυγαστοροειδών!!!

Ο φωνακλάς αυτός ζει ΄σα πέρα στην Γουατεμάλα 

και πουλάει πολύ τσαμπουκά.

Προφανώς ο φυσιοδίφης που τον ονόμασε είχε διαβάσει το Ομηρικό Βατραχομυομαχικόν έπος,

 την επική σύγκρουση βατράχων και ποντικιών στα έλη:

«Ὦ βάτραχοι, μύες ὔμμιν ἀπειλήσαντες ἔπεμψαν

εἰπεῖν ὁπλίζεσθαι ἐπὶ πτόλεμόν τε μάχην τε.

εἶδον γὰρ καθ' ὕδωρ Ψιχάρπαγα ὅν περ ἔπεφνεν

ὑμέτερος βασιλεὺς Φυσίγναθος. ἀλλὰ μάχεσθε

οἵ τινες ἐν βατράχοισιν ἀριστῆες γεγάατε.»

Διαβάστε την μετάφραση του ...Έπους εδώ

Ο Βουλγαροκτόνος και δυο στρατηγοί

Η ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΦΩΚΑ

(αποσπάσματα από την "Χρονογραφία" του Μ. Ψελλού)

(Ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος) «μπήκε μπρος στο στρατό του, και στάθηκε με το σπαθί στο χέρι, και με το άλλο αγκάλιαζε την εικόνα της Μητέρας του Λόγου, κάνοντάς την ισχυρότατο εμπόδιο στην ακατάσχετη ορμή του…» (Φωκά) «…Αυτός δε, σα σύννεφο που το σπρώχνουν άνεμοι δυνατοί, πέρναγε πάνω κάτω στο πεδίο, ενώ τον χτύπαγαν όσοι βρίσκονταν  και στα δύο κέρατα…» (της παράταξης) «…και λίγο μπροστά από την παράταξη προχωρούσε και ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, σείοντας δόρυ μακρύ. 

Δεν πέρασε πολλή ώρα, και…» (ο Φωκάς) «…ξεκόβοντας από τους δικούς του, έπεσε ξαφνικά από τη σέλλα, και γι αυτό, λένε ό, τι θέλουνε… Άλλοι λένε πως χτυπήθηκε από όσους  τον ακόντιζαν, πέφτοντας από καίρια πληγή, άλλη λένε πως του ήρθε ζάλη από κάποια στομαχική διαταραχή που του σκοτείνιασε το κεφάλι, και χάνοντας τις αισθήσεις του γκρεμίστηκε από το άλογο. Αλλά ο» (συμ-) «Βασιλιάς Κωνσταντίνος καυχιόντανε πως αυτός σκότωσε τον Τύραννο. 

Αλλά αυτό που επικρατούσε σε όσα λέγονταν, είναι πως όλα ήταν τέχνασμα. Δηλητήριο λέγανε πως του δώσανε, που άρχισε να επιδρά μόλις κινήθηκε» (έντονα) «και μπήκε στον εγκέφαλο, και προξένησε την ζάλη και την πτώση. Διαταγή του Βασιλείου ήτανε, και το φονικό χέρι ήταν του οινοχόου του τυράννου» (εδώ τύραννος = σφετεριστής) «Εγώ δε δηλώνω άγνοια, και εναποθέτω τα πάντα στην Μητέρα του Λόγου»

Μιχαήλ Ψελλός. «Χρονογραφία» 1. 16    

Η ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ

Πως διοικείται ένα κράτος….

Σεβόμενος την ηλικία του στασιαστή Στρατηγού, ο Αυτοκράτορας δεν τον τιμωρεί, αντίθετα πιάνει ψιλοκουβέντα μαζί του:

(Ο Αυτοκράτορας Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος) «…κατόπιν ρώτησε αυτόν τον έμπειρο στην στρατηγική άντρα» (τον Βάρδα Σκληρό) «για τα κρατικά θέματα και πώς να αποφεύγει τους στασιαστές. Αυτός δε, δεν έδωσε απάντηση στρατηγού, αλλά γνώμη πανούργου…» (σχόλιο μεταφραστή: αυτό σημαίνει στρατηγός, Μιχαλάκη…) «…να καθαιρεί όσους έχουν πολύ εξουσία, να μην παραχωρεί πολύ στρατό σε κανένα στρατηγό, να τους κατατρέχει με άδικη φορολογία, για να ασχολούνται μόνο με τα δικά τους προβλήματα. Να μην βάλει δε καμιά γυναίκα στο Παλάτι, να μην είναι προσιτός εύκολα σε κανένα, και να μην ξέρουν πολλοί αυτά που έχει στο μυαλό του.

Με τούτα τέλειωσε η συνομιλία τους» … « Ο δε Βασιλιάς Βασίλειος, από δω και μπρος ενεργούσε με υπεροψία προς τους υπηκόους του, βασισμένος όχι στην εκτίμησή τους, αλλά πιο πολύ στο φόβο της εξουσίας του, στην πραγματικότητα. 

Και όσο πέρναγαν τα χρόνια και αποκτούσε πείρα σε όλα, καμιά ανάγκη δεν είχε από τους σοφότερους των υπηκόων του. Αυτός λοιπόν διοικούσε, αυτός έβγαζε διατάγματα, αυτός παράτασσε και τον στρατό. Και την πολιτική του, δεν την βάσιζε στους επίσημους νόμους, αλλά στους άγραφους, της προικισμένης του ψυχής»

Μιχαήλ Ψελλός «Χρονογραφία» 1. 29  

Μετάφραση Δημήτρης Σκουρτέλης

Δειτε κι εδώ:

Ο Βάρδας Σκληρός στην Βαγδάτη: Μια πηγή του Ακριτικού Έπους

Γκόμπεκλι Τεπέ, οι ναοί που ανατρέπουν την Ιστορία.

Το να ανακαλύπτουμε έναν πέτρινο ναό εφτά χιλιάδες χρόνια αρχαιότερο από τις Πυραμίδες, είναι σαν να ανακαλύπτουμε ένα αυτοκίνητο μέσα σε μια κατακόμβη.

Το Γκόμπεκλι Τεπέ (Göbekli Tepe) βρίσκεται στην σημερινή Τουρκία κοντά στα σύνορα με την Συρία κοντά  στην πόλη Ούρφα .

Σε αυτή την περιοχή έχουν βρεθεί προϊστορικοί ναοί της νεολιθικής εποχής που έχουν χρονολογηθεί γύρω στο 11.500 π.Χ. και είναι οι αρχαιότεροι στον κόσμο, δύο φορές αρχαιότεροι απ' οτιδήποτε παρόμοιο σε αυτόν τον πλανήτη, χιλιάδες χρόνια παλιότεροι από τις Πυραμίδες ή το Στόουνχετζ.

Περιγραφή

Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου είκοσι ναοί, αποτελούμενοι από κύκλους μεγαλίθων. Κανένας δεν ξεπερνάει σε διάμετρο τα 30 μέτρα, ενώ έως τώρα έχουν ανασκαφεί τέσσερις. Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν το 1964 και συνεχίζονται ως σήμερα.

Στο κέντρο κάθε κύκλου υπάρχουν δύο μεγάλιθοι. Οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από ακατέργαστη ξερολιθιά ενώ το δάπεδο από ασβεστολιθικές πέτρες. Πολύ κοντά στον χώρο βρέθηκε και το λατομείο εξόρυξης των μεγάλιθων, όπου έχουν βρεθεί και μισοτελειωμένοι μεγάλιθοι.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι χρησιμοποιήθηκαν μέχρι και 500 άτομα για εξάγουν τους μεγάλιθους (κάποιοι από αυτούς ζυγίζουν και 50 τόνους) από τα γύρω λατομεία και να τους μεταφέρουν σε απόσταση 100 έως 500 μέτρα . Στις αρχές της 8ης χιλιετίας η περιοχή έχασε την σημασία της και με την πάροδο του χρόνου ξεχάστηκε.

Άγνωστος παραμένει ο λόγος που έγινε η σκόπιμη κάλυψη όλου του χώρου με χώμα. Η επικρατέστερη άποψη είναι πως κάποια στιγμή το ιερό θάβονταν με χώμα, και στην συνέχεια χτίζονταν ένα καινούργιο, κοντά σε αυτό, για να θαφτεί με την σειρά του.

Μέσω της μεθόδου χρονολόγησης με άνθρακα 14, το τέλος του στρώματος ΙΙΙ θα μπορούσε να προσδιορίζεται περίπου στο 9000 π.Χ. . Το στρώμα Ι εκτιμάται στο 11.000 π.Χ. ή  ίσως και νωρίτερα στην Μεσολιθική εποχή και περιλαμβάνει μεγάλιθους σε κυκλικό σχήμα Το II στρώμα χρονολογείται περίπου στο 8.000 π.Χ. και περιλαμβάνει πολλά παρακείμενα ορθογώνια δωμάτια.

Η λατρεία

Οι διακοσμήσεις  είναι ειρηνικού χαρακτήρα και δεν παρέχουν ενδείξεις οργανωμένης βίας. Οι ναοί περιλαμβάνουν μεγάλιθους σε κυκλικό σχήμα οι οποίοι δεν ξεπερνούν τα 30 μέτρα, οι πέτρινοι στύλοι έχουν σχήμα Τ και επάνω τους έχουν χαραχθεί ανάγλυφες μορφές ζώων όπως αλεπούδες σκορπιοί φίδια κ.α. Η λατρεία των ζώων συνδέει βάσιμα αυτούς τους ναούς με τα πολύ πιο πρωτόγονα βραχογραφήματα της “τυπικής” (όπως μέχρι τώρα πιστεύαμε) Νεολιθικής εποχής.

Το κυκλικό σχήμα ίσως υποδηλώνει προσανατολισμό σε ουράνια σώματα, δηλαδή λατρεία των άστρων, του Ήλιου και της Σελήνης.

Οι αρχαιολόγοι μιλάνε και για λατρεία της Μητέρας, της μεταγενέστερα ονομαζόμενης “Μητέρας των θεών” όπως εξελίχθηκε, μια τυπικά Μικρασιατική λατρεία.

Άλλοι θεωρούν πως πρόκειται για τάφους. Η λατρεία των νεκρών θεωρείται πως ήταν μια από τις αρχικές μορφές θρησκείας. Η πιο λογική άποψη, όμως, είναι πως η εποχή είναι τόσο απομακρυσμένη, που είναι αδύνατο να ερμηνευθεί με τα γνωστά αρχαιολογικά και ιστορικά κριτήρια.
Εδώ είναι οι πραγματικές αρχές της Θεογονίας.

 Το μυστήριο της κατασκευής τους.

Ενδείξεις κατοικιών και οικισμού δεν υπάρχουν , καθώς δεν έχουν βρεθεί καθόλου ίχνη οικόσιτων φυτών και ζώων, και φαίνεται πως εκεί υπήρχαν μόνο οι ναοί.

Το σύμπλεγμα δημιουργήθηκε πριν τη λεγόμενη Νεολιθική επανάσταση, δηλαδή την αρχή της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, η οποία θεωρείται ότι άρχισε μετά το 9000 π.Χ.. Αυτό ανατρέπει κάθε αντίληψη για τις κατασκευαστικές ικανότητες του Ανθρώπου εκείνη την εποχή, ειδικά όταν πιστεύουμε πως ακόμη δεν υπήρχαν μόνιμες εγκαταστάσεις, δηλαδή πόλεις τότε.

 Μέχρι τώρα πιστεύαμε πως μόνο με την ανάπτυξη της γεωργίας μπόρεσε η Ανθρωπότητα να συγκεντρώσει αρκετά αποθέματα τροφής με τα οποία θα μπορούσε να υποστηρίξει την εκτέλεση μεγάλων έργων, και να συγκεντρωθεί σε πολυπληθή οργανωμένα σύνολα άξια να αναλάβουν ανάλογα έργα.

Αυτή η άποψη ανατράπηκε με την ανακάλυψη του Γκόμπεκλι Τεπέ. Δεν είναι απλά οι πρώτοι ναοί της Ιστορίας, αλλά και η πρώτη εμφάνιση οργανωμένου Πολιτισμού, και μάλιστα χωρίς ίχνη μόνιμης εγκατάστασης ή γεωργίας. Δεν είναι βέβαια τυχαίο πως η περιοχή βρίσκεται ανάμεσα σε δυο γνωστές κοιτίδες του πολιτισμού, την Μεσοποταμία και την Ανατολική Μεσόγειο.

Να σκεφτούμε πως μέχρι και την κλασσική περίοδο στην Ελλάδα μεγάλο μέρος της λατρείας γίνονταν ακόμα σε ιερά άλση (αυτός ήταν και το αρχικό νόημα της λέξης «τέμενος» =κτήμα βασιλικό) και πως ο Όμηρος μιλά για «στέγαση ναών» σαν κάτι εξαιρετικό. Το να ανακαλύπτουμε λοιπόν, ένα ναό με την πλήρη έννοια της λέξης δέκα χιλιάδες χρόνια αρχαιότερο από τον Όμηρο, είναι σαν να ανακαλύπτουμε ένα αυτοκίνητο μέσα σε μια κατακόμβη.

Δημοσιεύεται και εδώ

cantus firmus

Περιοδικό Τέχνης και Λόγου